دیاژنز (Diagenesis) یا سنگ شدگی

16 خواندن ثانیه
0
54

دیاژنز (Diagenesis)

تمامی رویدادهایی که پس از رسوبگذاری در رسوبات رخ می دهد، در قلمرو دیاژنز قرار می گیرند.

این فرآیند ها تا آستانه دگرگونی ادامه دارد (دمای ۱۵۰۹ تا ۲۰۰ درجه سانتیگراد و فشار زیاد). و از عبارت لاتین (Diagenesis) به معنی دوباره زایی گرفته شده است. فرآیند دیاژنز که منجر به اتصال دانه های رسوبات به هم و تشکیل سنگ رسوبی می شود و به عوامل مختلفی از جمله نوع رسوبات و موقعیت جغرافیایی و… بستگی دارد. دیاژنز در بعضی مواقع برای انسان، جنبه مثبت و در مواقعی دیگر جنبه منفی دارد که بسته به نوع استفاده از محیط می باشد.

دیاژنز به دومرحله کلی قابل تقسیم است:

۱- دیاژنز پیشین (Early Diagenesis): برای فرآیندهایی است که از مرحله ته نشست تا دفن کم عمق (shallow Burial) رخ می دهد.

۲- دیاژنز پسین (Late Diagenesis): برای آن دسته از فرآیندهای موثر بر رسوبات در ترازهای عمیق و در بالا آمدگی ها رخ می دهد.

واژه های پیدایش آغازین (Eogenesis)، پیدایش میانه (Mesogenesis) وپیدایش دور (Telogenesis) نیز برای مراحل پیشین، تدفینی و بالا آمدگی به کار می رود.

پتی جان و همکاران (۱۹۸۷) دیاژنز پیشین را شامل آن دسته از تغییراتی می دانند که در طی چندین هزار تا صدها هزار سال رخ داده است احتمالا مادامی که رسوب هنوز در ژرفای کم دفن شده است (کمتر از ۵۰ متر)، دیاژنز پسین نیز به تمامی رخدادهای پس از آن اطلاق می گردد. یک نهشته (رسوب) تازه متخلخل، با مخلوط نامتعادلی از کانی های تخریبی و با آرایش دانه های ناپایدار فراوان همراه است. پس از دیاژنز ماسه سنگ، به واسطه فشردگی و سیمانی شدن، تخلخل آن کاهش می یابد. بسیاری از کانی های تخریبی ناپایدار از بین رفته و کانی های خودزای پایدار ته نشین می گردند. در روند دیاژنز، ویژگیهای فیزیکی (مانند تخلخل وتراوایی، افزایش چگالی) وشیمیایی رسوب (مانند تغییر شوری، pH،Eh و شیمی آب های منفذی، انباشتگی وجابجایی نفت و گاز) دستخوش تغییرات شگرفی می گردد. فرآیندهای فیزیکی دیاژنز دربرگیرنده فشردگی، آشفتگی زیستی، تشکیل ماتریکس گری واکی، فشردگی و بی آب شدن کانی های رسی و تغییر شکل در دانه های شکننده وشکل پذیر می گردد.

فرآیندهای شیمیایی دیاژنز نیز که مهمتر از فرآیندهای فیزیکی هستند، دربرگیرنده ته نشینی، انحلال، تبلور دوباره، دگرسانی وانحلال بخشی و واکنش های آب منفذی و آبهای سازنده می باشند.

فشردگی و انحلال فشاری:

در مراحل آغازین، فشردگی منجر به آب زدایی (Dewatering) و آرایش (Packing) نزدیکتر دانه ها می گردد. بنابراین تخلخل، به طور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد. فشار، معمولا حاصل از تاثیر وزرن لایه های فوقانی است. در طی تدفین، انحلال دانه ها در نقاط برخورد (contact) افزایش می یابد. اگر دانه ها از حلالیت و سختی مشابهی برخوردار باشند، برخورد بین آنها، دندانه ای (Sutured) می گردد. و اگر یکی از دانه ها به طور ترجیحی حل شود، همبری (برخورد) محدب- مقعر به وجود می آید.

سیمانی شدن:

پدیده سیمانی شدن (Cementation) می تواند به انواع سیلسی (Silica) وکربناته تفکیک گردد.

سیمان سیلسی:

یکی از متداول ترین انواع سیمان سیلسی، رشد ثانویه بلورهای کوارتز (Quartz overgrowth) است. در این حالت سیمان در کناره های دانه کوارتز ته نشین شده، به طوری که در بسیاری از موارد خط کمرنگ و یا منقطعی مرز بین سیمان و دانه را مشخص می کند (قابل تشخیص در مقاطع میکروسکوپی) که ناشی از پوشش نازک اکسید آهن و یا رس است.

سیمان کربناته:

سیمان های کلسیتی در ماسه سنگ های دانه پشتیبان عمومیت دارند. کلسیت عموما سیمان نخستین بوده که در برخی از ماسه های بیابانی و رودخانه ای امروزین و خاکها ته نشین می گردند. سیمان دولومیتی به صورت لوزی های ریز بلور تا درشت بلور وبلورهای بزرگ دربرگیرنده خطرات را پر می کند. دولومیت های سرشار از Fe بیانگر ته نشست در شرایط احیا هستند.

 پدیده دیاژنز برای بعضی مواقع به عنوان یک عامل مضر عمل می کند مثلا در پدیده آبهای زیر زمینی موجب کاهش تخلخل ونفوذپذیری می شود و برای بعضی کارها مثل پروژه های مهندسی و پایداری دامنه ها و سنگ پوشهای نفتی و دیواره سدها بسیار مفید است.

بارگذاری توسط pedram nouri
  • کتاب پتروفیزیک (Petrophysics)

    کتاب پتروفیزیک (Petrophysics) پتروفیزیک مطالعه خواص سنگ و تعامل آنها با مایعات (گازها، هید…
  • باكتري هاي نفت خوار (oil-eating bacteria)

    باكتري هاي نفت خوار (oil-eating bacteria) ميكروارگانيسم هاي زنده كه بر همه باكتري ها، مخمر…
  • رخساره رسوبی

    رخساره رسوبی مفهوم رخساره (facies) از زماني كه زمين‌شناسان در واحدهاي سنگي خصوصياتي را ياف…
بارگذاری در اکتشاف

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *