نفتگیر (Oil Trap) و انواع آن

7 خواندن ثانیه
0
75

نفتگیر و انواع آن

نفتگیر یا تله نفتی ، به محل تجمع نفت و گاز گفته می‌شود. به عبارت دیگر به ناحیه‌ای که از حرکت صعودی نفت و گاز جلوگیری کرده و سبب تجمع نفت و گاز شود، تله نفتی گفته می‌شود. سنگ مخزن مناسب ، منافذ به هم مرتبط ، وجود نفت و گاز و عامل بازدارنده ی حرکت صدور کننده نفت و گاز یا پوش سنگ از جمله عوامل اصلی تشکیل دهنده ی نفت گیر می باشد.

قسمت‌های عمده یک نفتگیر عبارتند از :

▪ قله:

قله به بلندترین نقطه نفتگیر اطلاق می‌شود.

▪ نقطه ریزش

نقطه ریزش به پایین ترین نقطه‌ای که نفت در نفتگیر تجمع یابد گفته می‌شود. نقطه ریزش بر سطح ریزش که سطحی افقی است قرار دارد. معمولا به فاصله قائم بین قله و نقطه ریزش نفتگیر گفته می‌شود.

▪ مخزن

مخزن ممکن است تا نقطه ریزش از نفت و گاز پرشده باشد و یا این که در نقطه‌ای بالاتر از آن حاوی نفت و گاز شود. شیب ساختمانی مخزن ممکن است تحت تاثیر شیب ناحیه‌ای قرار داشته و به همین دلیل با شیب ساختمان مخزن یکسان نباشد.

▪ پی نفتگیر

کلمه پی به بخش نفت ده نفتگیر اطلاق می‌شود. ضخامت کل مخزن مشتمل بر فاصله بین بلندترین نقطه مخزن تا سطح تماس آب و نفت می‌باشد. این ضخامت ممکن است تنها ۱ الی ۲ متر را در برگرفته و یا این که به صدها متر نیز برسد. ضخامت خالص مخزن به مجموعه لایه های نفت ده و مفید مخزن گفته می شود.

مخزن ممکن است حاوی نفت، گاز یا هر دوی آنها باشد. سطح تماس آب و نفت به پایین‌ترین سطح نفت قابل تولید در نفتگیر گفته می‌شود. سطح تماس گاز و آب و سطح تماس گاز و نفت نیز به پایین‌ترین سطحی که گاز قابل تولید در مخزن وجود داشته باشد، گفته می‌شود. تعیین عمق این سطوح قبل از تولید ضروری است. گاز به علت سبکتر بودن به بخش بالای مخزن انتقال یافته و نفت در زیر گاز تجمع می‌‌یابد.

حضور گاز یا نفت به‌طور منفرد در مخزن به وضعیت فشار ، دما ، درجه بلوغ سنگ‌های منشأ ، تداوم ورود گاز و نفت و ظرفیت مخزن بستگی دارد. مرز بین گاز ، نفت و آب ممکن است تدریجی و یا شاخص باشد. مخازنی که دارای مرز شاخص آب ، نفت یا گاز است. از تراوایی خوبی برخوردار می‌باشند. مخازنی که دارای مرز تدریجی آب ، نفت و یا گاز بوده تراوایی کمتری را داشته و فشار موئین بالاتری را در بر می‌گیرد. آب زیرین به آب مستقر در بخش تحتانی محدوده هیدروکربور دار اطلاق می‌شود. آب مجاور نیز به آب کناری مخزن گفته می‌شود.

▪ پوش سنگ

از آنجایی که نفت و گاز سبکتر از آب بوده و مخازن نیز در بسیاری مواقع تحت تأثیر شیب ناحیه‌ای قرار دارد، لذا نفت و گاز چه به‌صورت عرضی و چه در جهت قائم همراه آب و در خلال آب و سنگ عبور می‌کند، تا به یک ناحیه کمتر تراوا برخورد کرده و از حرکت بازایستد. لایه غیر تراوا که سبب توقف نفت می‌شود را پوش سنگ می‌گویند.

پوش سنگ ممکن است محدب باشد. همین امر از فرار نفت و گاز جلوگیری می‌کند. حرکت بالارونده نفت ممکن است تحت تأثیر اختلاف پتانسیل سیال، به فرض حرکت پائین رونده آب قرارگرفته و درنتیجه متوقف شود، این عامل بازدارنده و تجمع نفت را به اصطلاح سد محلولی گویند. افزایش شیب پتانسیل محلول، در نواحی که خلل بسیار ریز شده ، تراوایی کاهش یابد و یا سازند نازک شود، کاملاً محسوس می باشد.

تعیین شکل و وضعیت مخزن

زمین شناس نفت موظف است موارد فوق را تلفیق کرده و وضعیت مخزن را مشخص کند. اطلاعات وی به ترتیب ناشی از داده‌های ژئوفیزیکی ، حفاری ، فشار محلول ، رخنمون‌ها ، نقشه برداری سطحی ، مغزها و نقشه‌های زیرزمینی بوده و در این مرحله شکل و وضعیت مخزن مشخص می‌شود. تعیین خلل و تراوایی نیاز به داشتن اطلاعات وسیع‌تر و دقیق‌تر از مخزن بوده و با استفاده از داده‌های حفاری ، نمونه‌های ژئوفیزیکی ، خرده‌های ناشی از حفاری ، مترها ، نقشه‌های مقاطع عرضی و طولی مخزن ، نحوه گسترش سنگ‌ها ، ارتباط آن‌ها ، حضور دگر شیبی‌ها و غیره میسر می‌شود.

انواع نفتگیرها

مواد نفتی به طرق مختلفی در نفتگیر تجمع می‌یابد، عمده ترین نفتگیرها عبارتند از:

۱) نفتگیرهای ساختمانی

۲) نفتگیرهای چینه ای

۳) نفتگیرهای هیدرودینامیک

۴) نفتگیرهای مرکب

۵) نفتگیرهای دیاپیری

۱)نفتگیرهای ساختمانی (Structural Traps:

 شکل مهندسی موجود در این گونه نفتگیرها به تغییرات بعد از رسوبگذاری در مخزن مانند چین خوردگی و گسل خوردگی بستگی دارد. این نوع نفتگیرها خود به دو دسته چین خورده و گسلی تقسیم می شوند.

۲)نفتگیرهای چینه ای (Stratigraphic Traps) :

شکل گیری این نوع از نفتگیرها ، مدیون تغییرات لیتولوژیکی است. تغییر در لیتولوژی یا در طی رسوبگذاری صورت می گیرد ، مانند تغییر رخساره در رسوبات کانال های رودخانه ای و یا ریف ها و یا ناشی از تغییرات بعد از رسوبگذاری است ، نظیر فرسایش رسوبات و یا تغییرات دیاژنزی آنها.

تعیین موقعیت نفتگیرهای چینه ای به مراتب مشکل تر از نفتگیرهای ساختمانی است چرا که این نوع نفتگیرها به راحتی بوسیله مطالعات لرزه ای آشکار نمی شوند و همچنین فرآیندهایی که در تشکیل آن ها دخالت دارند عموماً خیلی پیچیده هستند.

این دسته از نفتگیرها خود به دو دسته تقسیم می شوند:

  • نفتگیرهایی که ارتباطی به سطوح ناپیوستگی ندارند.
  • نفتگیرهایی که همراه ناپیوستگی ها می باشند.

۳) نفتگیرهای هیدرودینامیکی (Hydrodynamic Traps) :

در این نوع نفتگیرها حرکت رو به پایین آب مانع حرکت رو به بالای نفت و گاز می شود. نفتگیرهایی که صرفاً هیدرودینامیکی باشند بسیار کمیاب اند، ولی تعدادی از نفتگیرها هستند که در واقع نتیجه ی ترکیب نیروهای هیدرودینامیکی و عوامل ساختمانی و چینه ای هستند.

تله های صرفاً هیدرودینامیکی بسیار نادرند اگرچه میدان های وجود دارند که در آن ها سطح تماس آب و نفت به صورت کج شده است و به تله افتادن نفت تحت تأثیر ترکیبی از عوامل ساختمانی و نیرو های هیدرودینامیکی است. جریان هیدرودینامیکی عموماً با فشار مخزن در طول یک میدان تعیین می شود تشخیص وضعیت سطح تماس آب و نفت در یک میدان بسیار باارزش است.

۴) نفتگیرهای مرکب (Combination Traps )  :

نفتگیرهای مرکب نفتگیرهایی هستند که از ترکیب دو یا چند نوع نفتگیر بوجود آمده اند. راه های متفاوتی برای تشکیل این نوع نفتگیرها وجود دارد. نفتگیرهای مرکب می توانند ناشی از ترکیب عوامل ساختمانی و چینه ای ، ساختمانی و هیدرودینامیکی ، چینه ای و هیدرودینامیکی و غیره باشد.

به طور مثال زمانی که باریک شدگی لایه نفوذ پذیر به طرف بالا در یک مخزن ایجاد شود و این ساختمان با یک گسل ، قطع شود یک نفتگیر مرکب ایجاد می شود.

۵) نفتگیرهای دیاپیری

این نفتگیرها حاصل جریان یافتن لایه ی ناشی از اختلاف وزن مخصوص می‌باشند.

  • دیاپیرهای نمکی
  • دیاپیرهای گلی

مقایسه اهمیت نفتگیرها :

مقدار نفت در انواع مختلف نفتگیرها بسیار متفاوت است. میدان عظیم نفتی (giant oil field) آن هایی هستند که دارای بیش از ۵٠٠ میلیون بشکه ذخایر قابل بازیافت می باشند. نفتگیرهای تاقدیسی حاوی ٧۵% از نفت میدان های عظیم شناخته شده جهان هستند. نفتگیر های مرتبط با گسل فقط ١% و نفتگیرهای مرتبط با گنبدهای نمکی ٢% نفتگیرها را شامل می شوند و تنها ١٣% نفت های شناخته شدهی دنیا از نفتگیرهای چینه ای و ٩% نیز در نفتگیر های مرکب قرار دارند.

این درصدها تنها متعلق به ذخایر شناخته شده است و شامل تمام ذخایر واقعی موجود در زیرزمین نیست. بنابراین، این درصدها نشان دهنده توانایی انسان در پیدا کردن نفت است.

پیدا کردن نفتگیرهای تاقدیسی به مراتب آسان تر از سایر نفتگیرها ازجمله نفتگیرهای چینه ای است.

بارگذاری توسط pedram nouri
  • کروژن (Kerogen)

    کروژن (Kerogen) کروژنها مواد آلی رسوبی شکننده ای هستند که در حلالهای مواد آلی غیرمحلول هست…
  • لاگ صوتی (Acoustic Log)

    لاگ صوتی برای اندازه گیری تخلخل یک ناحیه معمولا از روش های زیر استفاده می شود که  ممکن برا…
  • سازند های مناطق نفتخیز جنوب

    سازندهای مناطق نفتخیز جنوب سازند هایی که در مناطق نفت خیز جنوب حفاری می شوند به ترتیب از ب…
بارگذاری در اکتشاف

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *